تاریخ جامع ایران

image.ashx

 

تاریخ جامع ایران عنوان مجموعه‌ای است ۱۲ جلدی که وجوهِ مختلف تاریخ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران از دوران پیش از اسلام تا انقراض قاجار را دربر می‌گیرد. مراد از ایران در این مجموعه، دنیای ایرانی یا ایران فرهنگی است که همواره قلمروی گسترده‌تر از مرزهای جغرافیایی این سرزمین را شامل می‌شده است. از این وجهۀ نظر، مجلدات و ابواب مربوط به تاریخ فرهنگی ایران، بی‌شک از اهمیت خاص برخوردار خواهد بود.
چهار جلد نخست تاریخ جامع ایران به تاریخ ایرانِ پیش از اسلام اختصاص دارد. موضوع جلدهای اول و دوم تاریخ سیاسی، و موضوع جلدهای سوم و چهارم تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران پیش از اسلام خواهد بود.
جلد نخستِ تاریخ جامع ایران به تاریخ سیاسی ایران از آغاز تا فروپاشیِ شاهنشاهی هخامنشی خواهد پرداخت. در این جلد پس از معرفی و نقد منابع باستان‌شناختی و زبان‌شناختی (به زبانهای ایرانی و غیرایرانی)، تاریخ ایران از کهن‌ترین ایام (دورانهای پارینه سنگی، میان سنگی، و نوسنگی) تا پایان دورۀ هخامنشی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این میان تمدنهای بزرگی چون ایلام و اورارتو نیز معرفی می‌شود. سپس مسئلۀ آریاییان و مهاجرتهایشان و ورود اقوام ایرانی به فلات ایران به‌تفصیل بررسی خواهد شد. بخش بزرگی از این جلد به تاریخِ سیاسی سلسله‌های ماد و هخامنشی اختصاص خواهد داشت. تاریخ اساطیری ایران و معرفی سلسله‌های اساطیری پیشدادی و کیانیِ پایان‌بخش این جلد خواهد بود.
موضوع جلد دوم تاریخ جامع ایران، تاریخ سیاسی ایران از سلوکیان تا فروپاشی شاهنشاهی ساسانی است. این جلد نیز با معرفی و نقد منابع باستان‌شناختی و زبان‌شناختی (به زبانهای ایرانی و غیر ایرانی) آغاز می‌شود و به‌تفصیل به بررسی تاریخ سیاسی ایران در دوره‌های سلوکی، اشکانی و ساسانی می‌پردازد. معرفی دولتهای کوچک یونانی‌ـ ایرانی و دولتهای کوچک ایرانیِ معاصرِ سلوکیان از دیگر بخشهای این جلد است. در این جلد بخشهایی نیز به بررسی اشکانیان در تاریخِ حماسی ایران و ساسانیان اختصاص خواهد داشت.
موضوع جلدهای سوم و چهارم تاریخ جامع ایران، تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران پیش از ایلام است. جلد سوم به اوضاع اجتماعی، اوضاع اقتصادی، تشکیلات اداری، تشکیلات نظامی، باستان‌شناسی، هنر و معماری در ایران پیش از اسلام از کهن‌ترین ایام تا پایان دورۀ ساسانی می‌پردازد. در این میان مسائل متنوعی چون قوانین، طبقات اجتماعی، آرایش و پوشش، خوردنیها و نوشیدنیها، جشنها و سرگرمیها، اوزان و مقیاسها، مالیات، باج و خراج، بازرگانی و گمرک، سکه‌شناسی، مناصب درباری، درجات نظامی، جنگ‌افزارها و … به‌تفصیل بررسی می‌شود.
جلد چهارم این اثر به آموزش و پرورش، دین و اسطوره، زبان، خط، ادبیات و علوم در ایران پیش از اسلام از کهن‌ترین ایام تا پایان دورۀساسانی اختصاص دارد. مباحثی چون دین زردشتی، مهرپرستی، زروان‌گرایی، مانویت، جنبش مزدکی، ادیان غیرایرانی رایج در ایران باستان (به خصوص بودیسم، یهودیت، و مسیحیت)، زبانهای ایرانی باستان (به‌خصوص اوستایی و فارسی باستان)، زبانهای ایرانی میانه (به‌خصوص فارسی میانه، پهلوی اشکانی، سُغدی، سَکایی، بلخی، و خوارزمی)، ادبیات ایرانی باستان، ادبیات ایرانی میانه، ادبیات شفاهی در ایران باستان، ادبیات مانوی، پزشکی، داروسازی، ستاره‌شناسی، گاه‌شماری و … در این جلد به‌تفصیل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
دورۀ اسلامی تاریخ جامع ایران، دست‌کم ۸ جلد از این اثر بزرگ را دربر خواهد داشت:
جلد اول شامل تاریخ ایران از فتح اسلامی تا ظهور دولتهای نیمه‌مستقل و مستقل است و مباحثی چون فتوح ایران و آخرین روزهای دولت ساسانی، ایران در عصر حکومت قومی عرب، ایرانیان و ظهور دولت عباسی، و وزارت و دیوان‌سالاری ایرانی در دستگاه خلافت را دربر دارد.
جلد دوم مشتمل بر تاریخ دولتهای ایرانی در خراسان، شمال ایران، ایران مرکزی و غربی و جنوبی از طاهریان تا کاکوییان است و در هر یک از این ابواب تاریخ تشکیلات اداری و سیاسی نیز مورد بحث قرار می‌گیرد.
از غزنویان تا آستانۀ هجوم مغول، عنوان جلد سوم از دورۀ اسلامی تاریخ جامع ایران به شمار می‌رود. در این جلد تاریخ غزنویان، غوریان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان و برخی سلسله‌های کوچک‌تر در غرب ایران، مانند بنی سکمان در ارمنستان و ملوک قراباغ، مورد بررسی قرار می‌گیرد.
جلد چهارم به تاریخ ایران از چنگیزخان تا ظهور صفویان اختصاص یافته است. در این بخش زمینه‌های هجوم مغول، جانشینان چنگیز، برپاییِ دولت ایلخانان، دولتهای محلی ایران از اتابکان آذربایجان تا اینجوییان، ترکمانان آق‌قویونلو و قراقویونلو و تیموریان مورد بحث قرار می‌گیرد و سازمانهای سیاسی ـ اداری این ادوار مطالعه می‌شود.
از صفویان تا سقوط قاجار عنوان اصلی جلد پنجم است. در این جلد علاوه بر تاریخ سیاسی ایران به روزگار صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه و برخی سلسله‌های شرق و غرب ایران چون خانات آسیای مرکزی، خانات گنجه و شکی و قراباغ، به تحولات مذهبی، روابط خارجی ایران با عثمانی و دول قدرتمند اروپایی، زمینه‌های قیام و انقلاب مشروطه، نقشهای طبقات اجتماعی در تحولات سیاسی و اجتماعی، ورود تمدن جدید به ایران و بسیاری مسائل دیگر نیز پرداخته می‌شود.
جلد ششم تا هشتم به تاریخ اجتماعی و فرهنگی دنیای ایرانی اختصاص دارد. جلد ششم مشتمل خواهد بود بر مباحثی چون نقش ایرانیان در نقل و ترجمۀ آثار علمی به زبان عربی، عصر تصنیف آثار علمی، دانشهای فلسفی و کلامی در ایران و میان ایرانیان، نجوم و ریاضیات، علوم طبیعی و پزشکی، بیمارستانها، دانشهای دینی و مذاهب فقهی، تصوف و فرق صوفیه، تاریخ‌نگاری و چند مبحث دیگر.
جلد هفتم دنبالۀ تاریخ فرهنگی، شامل تاریخ زبان و ادبیات فارسی از آغاز عصر اسلامی تا پایان عصر قاجار خواهد بود. در این مجلد ادبیات فارسی در قلمرو فرهنگی ایران، برحسب ادوار ادبی مورد بحث قرار می‌گیرد. دورۀ بازگشت ادبی، ادبیات مشروطه، ادبیات عامه، روزنامه و روزنامه‌نگاری، ادبیات اقوام ایرانی، تاریخ آموزش و پرورش و بسیاری موضوعات ازجمله دیگر ابواب این مجلد است.
جلد هشتم، یا آخرین جلد بخش اسلامی تاریخ جامع ایران، دنبالۀ تاریخ فرهنگی و اجتماعی است و به مباحث مربوط به نظام حقوقی در ایران، ادیان و مذاهب در ایران، هنر و معماری، باستان‌شناسی، طبقات اجتماعی و حیاث عامه اختصاص دارد.

 


این مطلب را چاپ کنید

نظرات شما

ایمیل شما منتشر نخواهد شد پر کردن قسمت های ستاره دار الزامی است *

*


+ هفت = 12

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>