در جست و جوی نقش روسیه در نظم نوین جهانی

“فئودور لوکیانوف” طی یادداشتی در راشادیرکت به تبیین جایگاه روسیه در نظم نوین جهانی پرداخته و معتقد است: “تولد دوباره روسیه به عنوان بازیگر جهانی یک گام ضروری برای دست یابی به توازن کلی قوا نیز محسوب می‌شود؛ اما این کافی نیست روسیه باید سریعاً اقداماتی برای سیاست‌های اقتصادی خود انجام دهد. وضعیت امروز اقتصاد روسیه به این کشور اجازه نمی‌دهد جایگاه رهبری را در جهان حفظ کند.”

1

دیدبان روسیه: حضور مجدد روسیه به عنوان یک بازیگر جهانی، گام ضروری برای بازیابی توازن قدرت در دنیاست. به رغم پیش بینی های ناامیدکننده اغلب تحلیلگران، آتش بس در سوریه صورت گرفته است؛ البته با وجود اینکه همه چیز بر پایه‌های لرزان و سست بنا شده، اما هنوز بدترین پیش‌بینی‌ها به حقیقت نپیوسته است.

اگر به صورت کلی نگاهی از دید نظام بین‌الملل به آنچه داخل و اطراف سوریه رخ می‌دهد، داشته باشید، نکته جالبی مشاهده می‌کنید. بیست و پنج سال تلاش برای ساخت نظم نوین جهانی ناپدید شده است. بار دیگر درست همانند دوره قبل، روسای واقعی مسکو و واشنگتن باقی مانده‌اند و هیچ کس دیگر قدرت و یا ظرفیت تصمیمات مهم و یا اجرای آن را ندارد.
این خبر ناراحت کننده‌ای برای سازمان‌های بین‌المللی است که بنا بود دنیا را اداره کنند، خصوصاً برای اتحادیه اروپا که نقش مستقل آن در خاورمیانه که همسایه مهمی برای اروپاست قابل مشاهده نیست.

این بدین معنی نیست که ساختار پیشین جنگ سرد نظام جهانی بازیابی شده اما تایید می‌کند که نظم نوین مؤثر جهانی تاکنون دیده نشده و یک دلیل برای این مسئله، مشکل حل نشده جایگاه روسیه در نظم نوین جهانی است.

از زمان پایان جنگ سرد، این مسئله مطرح است که روسیه باید چه جایگاهی در محیط بین‌الملل داشته باشد. اگرچه روسیه جانشین اتحادیه جماهیر شوروی است، اما وضعیت آن در سلسله مراتب جهانی نمی‌تواند با جماهیر شوروی مقایسه شود.
جماهیر شوروی حتی در سال‌های زوال خود و زمانی که مشکلات عقب‌نشینی‌های باقی مانده از یکی از دو قطب جهانی را تجربه می‌کرد، کشوری بود که بدون آن حل مسائل ممکن نبود. روسیه پس از ۱۹۹۱ خود را در جایگاه پیچیده‌ای یافت و به‌نوعی وارث ابرقدرتی با تقریباً تمام ویژگی‌های رسمی آن شد ولی ناچار به کار بر روی مشکلات سیستماتیک جدی خود نیز بود.

روسیه با روش‌های مختلف تلاش کرده است تا با این شرایط تطبیق یابد که یکی از این‌ها حضور در مذاکرات مهم و دیپلماتیک بود. از این دیدگاه جهان خارج (خصوصاً غرب) جایگاه مطلوب روسیه به عنوان بخشی از اروپای بزرگ، به خوبی تعریف شده است. مفهوم اروپای بزرگ در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی شکل گرفت، اما بسیار قبل تر از آن اجرا شده بود.

برخی از کشورهای بلوک کمونیست سابق به این ساختار اروپایی پیوستند، درحالی که سایرین تنها بدان مرتبط بودند که از طریق تطبیق داوطلبانه (و نه عضویت) با قواعد و قوانین اتحادیه اروپاست. روسیه همواره به‌عنوان یک مورد خاص نگریسته می‌شود. اینگونه مفروض است که روسیه به تدریج جایگاه قابل توجه خود را در اروپا به دست می‌آورد، به عبارت دیگر روسیه در ساختار اروپایی جایگاه خود را داشته است.

بنابر دلایل متعدد روسیه در نقش خود در نظم نوین جهانی که بنابود پس از ۱۹۹۱ صورت گیرد جا نیفتاده است. تا اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی مسکو تلاش کرد تا خود را محدود ساخته و این شکاف را پر کند. خیلی زود ساختار دهه ۱۹۹۰ میلادی تحت تأثیر شرایط خارجی رو به تغییر، تغییر شکل داد.

وقایع ۲۰۱۴-۲۰۱۵ در نهایت این ساختار را در هم ریخت و روسیه نیز نگران بود، چراکه این ساختار حدود ربع قرن وجود داشت. عملیات کریمه پاسخی به پیشرفت مداوم ساختار غربی در قبال شرق بود که طی دوران پس از جنگ سرد متوقف نشده بود. کرملین با ایده «اروپای با مرکزیت اتحادیه اروپا/ناتو» در شدیدترین شکل خود و استفاده از نیروی نظامی مخالفت کرد.

حضور در سوریه نیز گام بعدی بود. روسیه تصمیم خود برای حضور دوباره در صحنه جهانی را به عنوان شرکت کننده اصلی در این فرآیند، اعلام کرد که برای آینده توازن قوا اهمیت دارد. نتایج حضور روسیه نه فقط تقویت نظام بشار اسد بود، بلکه دستیابی به توافق آتش بس نیز در پی داشت.

تولد دوباره روسیه به عنوان بازیگر جهانی یک گام ضروری برای دست یابی به توازن کلی قوا نیز محسوب می‌شود؛ اما این کافی نیست روسیه باید سریعاً اقداماتی برای سیاست‌های اقتصادی خود انجام دهد. وضعیت امروز اقتصاد روسیه به این کشور اجازه نمی‌دهد جایگاه رهبری را در جهان حفظ کند. علاوه بر آن نظام بین‌الملل به افزایش دولت‌های مسئول نیاز دارد که قادر به حل مشکلات باشند، نه اینکه فقط مشکل‌ها را ایجاد کنند.

نویسنده: فئودور لوکیانوف
برگردان: بهاره رحمت، کارشناس ارشد روابط بین الملل از دانشگاه علامه طباطبایی
منبع: راشادیرکت


این مطلب را چاپ کنید

نظرات شما

ایمیل شما منتشر نخواهد شد پر کردن قسمت های ستاره دار الزامی است *

*


6 + = ده

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>